O PROJEKCIE

Fundacja Pomocy i Więzi Polskiej KRESY RP przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zrealizowała w roku 2020 (a więc w roku 76 rocznicy bitwy Nowogródzkiej AK pod Surkontami oraz w roku setnej rocznicy Operacji Niemeńskiej 1920 r.) rajd historyczny śladem polskich mogił wojennych z okresu wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. na terenie Nowogródczyzny – dawnych Kresów Wschodnich II RP, obecnie Białorusi oraz mogił i miejsc pamięci Nowogródzkiej Armii Krajowej z okresu II wojny światowej. Przy wsparciu członków i działaczy Związku Polaków na Białorusi odwiedziliśmy i uporządkowaliśmy cmentarze, na których zlokalizowane są mogiły polskich żołnierzy z wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. (Lida, Grodno) oraz z okresu II wojny światowej, a także miejsca pamięci, upamiętniające żołnierzy Armii Krajowej (pozostałe cmentarze). Rajd ten, przeprowadzony w szczególnym okresie rocznicowym aż do Święta Zmarłych, miał znaczenie symboliczne, jednak ważniejszym celem wydaje się być odwiedzenie i uporządkowanie mogił tych, którzy walczyli o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, a z powodów politycznych i geopolitycznych ich mogiły nie dość, że znajdują się poza Krajem, to wielokrotnie wymagają natychmiastowych prac porządkowych i renowacyjnych.

Odwiedziliśmy:

– Jewłasze – miejsce śmierci Jana Piwnika – „Ponurego”.
– Szczuczyn – mogiła żołnierzy VII batalionu AK
– Stankiewicze – kaplica Powstańców Styczniowych, miejsce schronienia żołnierzy Armii Krajowej, między innymi z oddziałów Czesława Zajączkowskiego „Ragnera” i Anatola Radziwonika „Olecha”.
– Bielica – grób Antoniego Kuczyńskiego ps. Tygrys
– Nieciecz – zbiorowa mogiła IV batalionu 77 p.p. AK
– Cacki – krzyż ku czci Czesława Zajączkowskiego „Ragnera”
– Wawiórka – mogiła żołnierzy VII batalionu 77 p.p. AK oraz groby dwóch żołnierzy z oddziału Franciszka Wieramowicza ps.Kuna
– Lida – cmentarz wojskowy, symboliczny grób ppor. Jerzego Bokłażca ps. Pazurkiewicz; groby żołnierzy – uczestników wojny polsko-bolszewickiej 1920 r.
– Żyrmuny – mogiła Adama Łoszakiewicza ps. Iskra i mogiła dwóch innych żołnierzy AK
– Raduń – zbiorowa mogiła żołnierzy Franciszka Wieramowicza ps. Kuna
– Ostryna – zbiorowa mogiła żołnierzy AK straconych przez Niemców
– Stryjówka – mogiła żołnierzy VII UBK
– Grodno – mogiły żołnierzy – uczestników wojny polsko-bolszewickiej 1920 r.

– Surkonty: na zakończenie Rajdu, w 76 rocznicę bitwy pod Surkontami, odwiedziliśmy ważny cmentarz wojenny, gdzie spoczywa Komendant Okręgu Nowogródzkiego AK – mjr Maciej Kalenkiewicz (ps. „Kotwicz”) wraz z 35 swoimi żołnierzami ze Zgrupowania Nowogródzkiego AK, którzy polegli w tej bitwie. Odwiedziliśmy także osobną mogiłę jedynej poległej w bitwie kobiety – żołnierza AK – strz. Eugenii Myszkówny (ps. „Gieńka”), zlokalizowaną na obrzeżach wsi Rekście Wielkie koło Krupowa. W końcu 2018 r. dzięki staraniom członków naszej Fundacji i lokalnych działaczy ZPB z Lidy przy wsparciu finansowym IPN udało nam się odrestaurować tę będącą w bardzo złym stanie mogiłę.

W trakcie rajdu przedstawiciele Fundacji wraz z członkami i działaczami Związku Polaków na Białorusi nie tylko odwiedzili mogiły żołnierzy Operacji Niemeńskiej wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. oraz Nowogródzkiej Armii Krajowej, poległych w walkach o niepodległość, dokonując niezbędnych prac renowacyjnych i porządkowych, ale także wykonali dokumentację fotograficzną i techniczną stanu odwiedzonych mogił i cmentarzy.

Pragniemy w trwały sposób udokumentować lokalizacje i stan poszczególnych miejsc pochówku bohaterów walk o naszą niepodległość, jak i trasy do nich prowadzące. Pragniemy w sposób trwały udokumentować, a następnie opisywać w tym, dedykowanym serwisie Szlak Pamięci Operacji Niemeńskiej 1920 r. i Nowogródzkiej AK, na wzór podobnych szlaków powstających na terenie Polski tak, aby każdy kto chce odwiedzić miejsca spoczynku bohaterów mógł to bez najmniejszego kłopotu zrobić. Ma to szczególne znaczenie w szczególności z uwagi na obecne uwarunkowania polityczne i społeczne na terenie Republiki Białoruś i potencjalne zagrożenie dewastacją wykonanych przez nas prac. W ramach naszego projektu wykonaliśmy i udostępniliśmy interaktywną wersję wytyczonego przez nas Szlaku. Mapa interaktywna zawiera dane geolokalizacyjne, zebrane przez uczestników Rajdu wraz ze wskazówkami dojazdu / dojścia do poszczególnych miejsc  pamięci, a także dokumentację filmową i fotograficzną z każdego miejsca wraz z komentarzem historycznym.

 

Projekt dofinansowany w 2020 r. ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z   Funduszu Promocji Kultury.