Cmentarz w WAWIÓRCE

 

WAWIÓRKA (rejon Lida, obwód Grodno, do 1939 r. siedziba gminy w pow. lidzkim, woj. nowogródzkie)

W okresie okupacji wielu mieszkańców Wawiórki i okolicznych wiosek należało do Armii Krajowej (kompania konspiracyjna AK o kryptonimie „Wygon”).

Na cmentarzu parafialnym, w jego starej części, znajduje się kwatera żołnierzy VII batalionu 77 Pułk Piechoty AK poległych w akcji 16 czerwca 1944 r. na niemiecką strażnicę graniczną w Bogdanach (Jewłaszach).

Pochowano tu: dowódcę VII batalionu 77 pp AK por./mjr. Jana Piwnika „Ponurego” (po wielu latach starań „Ponury” został 17 września 1987 r. ekshumowany i przewieziony do Polski, gdzie uroczyście pochowano go w dniu 12 czerwca 1988 r. w klasztorze oo. Cystersów w Wąchocku), ppor. NN „Tośka”, plut. Jana Wińskiego „Stalińca”, st. strz. Andrzeja Lisaja „Kanarka”, st. strz. Jerzego Kondrata „Dymka” (zmarł z ran), strzelców Franciszka Masiuka „Brzozę”, Michała Lisaja „Topolę”, NN „Lipka”. Część żołnierzy zmarłych z ran została pochowana w innych, nieznanych nam miejscach. Byli to m.in.: ppor. Bronisław Filipowicz „Mały”, por. Antoni Adamczyk „Antoni” oraz strzelcy NN „Dąb” i NN „Kabura”.

Pogrzeb poległych, z udziałem Komendanta i Szefa Sztabu Okręgu „Nów” – ppłk Janusza Szulca vel Szlaskiego „Prawdzica” i kpt. Stanisława Sędziaka „Warty” – oraz licznie zgromadzonej ludności w liczbie około 2.000 osób był wielką manifestacją patriotycznie nastawionych mieszkańców powiatu szczuczyńskiego.

Kwatera w kształcie prostokąta otoczonego metalowym ogrodzeniem. W jej centralnej części na kamiennym postumencie metalowy krzyż z tablicą ze znakiem Polski Walczącej i Krzyżem Virtuti Militari oraz napisem:

TU SPOCZYWAJĄ ŻOŁNIERZE VII BAT. 77 PP ARMII KRAJOWEJ

POLEGLI WRAZ ZE SWYM DOWÓDCĄ POR. JANEM PIWNIKIEM „PONURYM”

W BOHATERSKIEJ WALCE Z NIEMCAMI W DNIU 16 VI 1944 R.  POD JEWŁASZAMI-BOHDANAMI

CZEŚĆ ICH PAMIĘCI!

1995, TOWARZYSZE BRONI

Po obu stronach krzyża znajduje się 11 grobów ziemnych z obramowaniem betonowym, z betonowymi krzyżami bez inskrypcji, usytuowanymi w dwóch rzędach. Za centralnym krzyżem na grobie, z którego został ekshumowany por./mjr Jan Piwnik „Ponury”, postawiono metalowy krzyż, pod nim na tablicy położonej na ziemi napis:

PAMIĘCI MJR JANA PIWNIKA „PONUREGO” I JEGO ŻOŁNIERZY

RODACY, KIELCE 2016

Za wspomnianym krzyżem – krzyż postawiony przez Straż Mogił Polskich na Wschodzie z dwoma metalowymi tabliczkami. Na górnej widnieje napis:

POLSKIM ŻOŁNIERZOM Z ODDZIAŁU PONUREGO

Na tablicy dolnej napis:

TU OBOK SWOICH ŻOŁNIERZY SPOCZYWAŁ PRZEZ DŁUGIE LATA MJR JAN PIWNIK „PONURY” KOMENDANT BOHATERSKICH ZGRUPOWAŃ ARMII KRAJOWEJ

POLEGŁ 16.06.1944 R. ZA WOLNĄ POLSKĘ

Na cmentarzu znajdują się liczne groby żołnierzy AK poległych lub zamordowanych przez obu okupantów. Według ustaleń Piotra Kuźmicza pochowano tu między innymi 11 żołnierzy siatki terenowej AK związanej z oddziałem Franciszka Weremowicza „Kuny”, zamordowanych przez grupę prowokacyjną NKWD 13 marca 1944 r. Byli to: Robert Karpowicz, Wacław Misiejko, Kazimierz Mikuć, Antoni Szyrma, Józef Weremowicz – mieszkańcy wsi Kurdziki, Józef Filipczyk, Leon Filipczyk, Wincenty Katowicz – ze wsi Śmilginie, Stanisław Filipczyk i Stanisław Sawicki ze wsi Zaprudzianie. Na skraju cmentarza, niedaleko od kwatery VII batalionu 77 pp AK, grób dwóch poległych 13 marca 1945 r. Na mogile ziemnej metalowy krzyż, na nim tabliczka z napisem:

TU SPOCZYWAJĄ

ŚP. KATOWICZ WINCENTY K. ŻYŁ LAT 27

KATOWICZ WINCENTY M. ŻYŁ LAT 22

ŚMIERCIĄ TRAGICZNĄ 13.03.45

POKÓJ ICH DUSZOM