Cmentarz w STRYJÓWCE

 

STRYJÓWKA koło Jezior (rejon Grodno, obwód Grodno, do 1939 r. pow. Grodno, woj. białostockie)

Na skraju wsi, po prawej stronie drogi, zbiorowa mogiła około 30 partyzantów VIII Uderzeniowych Batalionów Kadrowych Armii Krajowej z oddziału dowodzonego przez pchor. Zbigniewa Czarnockiego „Czarnego”, którzy zginęli w walce z niemiecką żandarmerią i policją 20 września 1943 r. podczas przemarszu na teren Nowogródzkiego Okręgu AK. Przejście oddziałów UBK na Nowogródczyznę odbywało się na rozkaz Komendy Głównej AK. W skład oddziału „Czarnego” wchodzili, oprócz starej kadry UBK, również liczni partyzanci AK z powiatów białostockiego i sokólskiego (niektórzy z nich byli wykonawcami brawurowych akcji w Białymstoku i okolicach). Oddział UBK-AK na trasie swego przemarszu kilkakrotnie pomyślnie ścierał się z Niemcami, m.in. na przeprawie przez Niemen, pod Wiercieliszkami i na uroczysku Głuche Bagno. W wyniku denuncjacji został jednak zlokalizowany i okrążony 20 września 1944 r., gdy zatrzymał się na nocleg w Stryjówce. W miejscu pochówku większości poległych żołnierzy oddziału VIII UBK, na polu przy drodze za wsią, w 1992 r. wzniesiony został pomnik – obelisk z krzyżem i metalową tablicą pamiątkową. Pomnik wybudowała Fundacja Ochrony Zabytków i Rada OPWiM. Na tablicy umieszczony jest napis memoratywny następującej treści:

ŻOŁNIERZOM ARMII KRAJOWEJ VIII UDERZENIOWEGO BATALIONU KADROWEGO POR. ZBIGNIEWA CZARNOCKIEGO „CZARNEGO” POLEGŁYM W BOJU POD STRYJÓWKĄ 20 IX 1943 R.

SIERŻ. PCHOR. CZESŁAW KRASOWSKI „CZECH”

KPR. PCHOR. WŁADYSŁAW KRASUCKI „GROMNICKI”

KPR. PCHOR. ZBIGNIEW MAKOWSKI „KOWALSKI”

KPR. PCHOR. JÓZEF MUKLEWICZ „ZBYSZEK”

PCHOR. ANDRZEJ MYSZKOROWSKI „ANDRZEJEWSKI”

PCHOR. BOGDAN SMOLARSKI „KRZYSZTOF”

PCHOR. ZBIGNIEW SZCZEPANIK „KULA”

KPR. IGNACY POWICHROWSKI „DYREKTOR”

STRZ. ZYGMUNT BAKUN „SKOWRONEK”

STRZ. HENRYK DĄBROWSKI „FILUŚ”

STRZ. BOLESŁAW DESKOWSKI „PRZYGODNY”

STRZ. HENRYK FEDOROWICZ „WARTA”

STRZ. STANISŁAW KUKLICZ „SOKÓŁ”

STRZ. KONSTANTY MAKSYMIUK „SOSNA”

STRZ. EDWARD POWICHROWSKI „WIEDŹMA”

STRZ. FELIKS SUCZYŃSKI

POR. „RYSZARD”

KPR. „BŁYSKAWICA I”

KPR. „WILK”

STRZ. BOJANIN”

„CHART”

„KING”

„ODWAŻNY”

„SĘP”

Na tablicy uwzględnionych zostało także kilku żołnierzy VIII UBK, których miejsce ostatniego spoczynku pozostaje nieznane. Nie wiadomo bowiem, gdzie pochowano zabitych w Orechwiczach Ignacego Powichrowskiego „Dyrektora” i NN „Wilka”, a także Edwarda Powichrowskiego „Wiedźmę” oraz Henryka i Mieczysława Dąbrowskich, którzy przebili się spod Stryjówki, lecz polegli w walce z Niemcami nad Niemnem. Do niewoli niemieckiej dostali się pchor. Józef Muklewicz „Zbyszek”, który zmarł w szpitalu w Grodnie oraz Stanisław Banach „Gałązka” i Mieczysław Borysewicz „Mietek” – rozstrzelani 8 grudnia 1943 r. w lesie Grabówka pod Białymstokiem.