HISTORIA 2 KORPUSU

1 I 17 WRZEŚNIA 1939 R. ROZPOCZĘŁY KOLEJNY, TRAGICZNY OKRES W HISTORII POLSKI. W TOKU KAMPANII WRZEŚNIOWEJ TYSIĄCE POLSKICH ŻOŁNIERZY I OSÓB CYWILNYCH ZNALAZŁO SIĘ W OBOZACH INTERNOWANYCH W RUMUNII I NA WĘGRZECH. NASTĘPNIE CZĘŚĆ Z NICH PRZEDOSTAŁA SIĘ DO ARMII POLSKIEJ WE FRANCJI CZY DO SAMODZIELNEJ BRYGADY STRZELCÓW KARPACKICH I WALCZYŁA W PÓŁNOCNEJ AFRYCE. NA TERENACH WŁĄCZONYCH DO III RZESZY I W GENERALNYM GUBERNATORSTWIE ROZPOCZĘŁY SIĘ REPRESJE NIEMIECKIE – LIKWIDACJA POLSKIEJ INTELIGENCJI, MASOWA EKSTERMINACJA POLSKICH OBYWATELI W OBOZACH KONCENTRACYJNYCH, ŁAPANKI I TERROR, WYSYŁANIE TYSIĘCY OSÓB NA PRZYMUSOWE ROBOTY DO NIEMIEC. NA TERENIE WIELKOPOLSKI, ŚLĄSKA I POMORZA WIELU POLAKÓW ZOSTAŁO PRZYMUSOWO WCIELONYCH DO WEHRMACHTU. RÓWNIE MASOWY CHARAKTER MIAŁY REPRESJE NA TERENACH II RP POD OKUPACJĄ SOWIECKĄ. OD WRZEŚNIA 1939 R. MIAŁY MIEJSCA ARESZTOWANIA I WYROKI 8-10 LAT ŁAGRU, MASOWE DEPORTACJE RODZIN W LATACH 1940-41, UWIĘZIENIE I ZAMORDOWANIE 22 TYSIĘCY POLSKICH OFICERÓW, ŻOŁNIERZY I FUNKCJONARIUSZY PAŃSTWOWYCH W ZBRODNI KATYŃSKIEJ. PRZETRZYMYWANI W GŁĘBI ZSRR, W TRAGICZNYCH WARUNKACH KLIMATYCZNYCH, NĘKANI PRZEZ GŁÓD, CHOROBY UMIERALI TYSIĄCAMI ZA TO, ŻE BYLI OBYWATELAMI POLSKIMI.

PO NIEMIECKIEJ INWAZJI NA ZSRR W CZERWCU 1941 ROKU REALNĄ STAŁA SIĘ FORSOWANA OD PEWNEGO CZASU PRZEZ PREMIERA I NACZELNEGO WODZA – GEN. WŁADYSŁAWA SIKORSKIEGO – KONCEPCJA POWOŁANIA ARMII POLSKIEJ W ZWIĄZKU RADZIECKIM. OSTATECZNIE 30 LIPCA 1941 ROKU PODPISANY ZOSTAŁ PROTOKÓŁ POROZUMIENIA PRZYWRACAJĄCEGO OFICJALNE STOSUNKI MIĘDZY RZECZĄPOSPOLITĄ A ZWIĄZKIEM RADZIECKIM. Z RAMIENIA ZSRR UKŁAD ÓW SYGNOWAŁ AMBASADOR TEGO KRAJU W LONDYNIE, IWAN MAJSKI. ZE STRONY POLSKIEJ PODPISAŁ GO GEN. WŁADYSŁAW SIKORSKI. NA JEGO MOCY UTWORZONA MIAŁA ZOSTAĆ NA TERENIE ZSRR ARMIA POLSKA DOWODZONA PRZEZ GEN. WŁADYSŁAWA ANDERSA. OGŁOSZONA ZOSTAŁA PRZY TYM NIE MAJĄCA SWEGO PRECEDENSU ANI WCZEŚNIEJ ANI PÓŹNIEJ TZW. „AMNESTIA” DLA WIĘZIONYCH W ŁAGRACH I NA ZESŁANIU OBYWATELI POLSKICH. UWOLNIENI POLACY POCZĄWSZY OD WRZEŚNIA 1941 R. ROZPOCZĘLI MASOWĄ TUŁACZKĘ CZĘSTO TYSIĄCE KILOMETRÓW PO NIEZNANEJ ZIEMI SOWIECKIEJ, ABY DOSTAĆ SIĘ DO MIEJSC FORMOWANIA SIĘ POLSKIEJ ARMII NAJPIERW W ŚRODKOWEJ  ROSJI – W BUZUŁUKU, TATISZCZEWIE I TOCKOJE, A NASTĘPNIE PO PRZEFORMOWANIU ARMII POLSKIEJ – OD STYCZNIA 1942 R. W AZJI ŚRODKOWEJ – UZBECKIEJ, KIRGISKIEJ I KAZACHSKIEJ SRR. ABY URATOWAĆ JAK NAJWIĘCEJ RODZIN GEN. ANDERS ZALECIŁ TWORZENIE ODDZIAŁÓW JUNAKÓW I MŁODSZYCH OCHOTNICZEK – PRZYJMUJĄCE MŁODZIEŻ OD WIEKU 14 LAT W WIEKU PRZEDPOBOROWYM ORAZ TWORZENIE POMOCNICZEJ SŁUŻBY KOBIET, ABY I ONE URATOWAĆ Z „NIELUDZKIEJ ZIEMI”.

Z UWAGI NA ZMIEJSZAJĄCE SIĘ DOSTAWY ŻYWNOŚCI ZE STRONY RADZIECKIEJ, BRAKI W UZBROJENIU WŁADZE POLSKIE ZDECYDOWAŁY O EWAKUACJI ARMII POLSKIEJ Z ZSRR DO IRANU. PONAD 114.000 LUDZI, W TYM 34.000 TYSIĄCE KOBIET, DZIECI I STARCÓW ZOSTAŁO PRZETRANSPORTOWANYCH W DWÓCH TURACH W KWIETNIU I SIERPNIU 1942 R. PRZEZ MORZE KASPIJSKIE DO IRANU. UCHODŹCY CYWILNI ZOSTALI NASTĘPNIE OPIEKĄ CYWILNYCH WŁADZ POLSKICH I BRYTYJSKICH BY TRAFIĆ OSTATECZNIE DO LIBANU, INDII, AFRYKI WSCHODNIEJ, MEKSYKU CZY NOWEJ ZELANDII. WOJSKO POLSKIE ZOSTAŁO CELEM PRZEFORMOWANIA, WYLECZENIA I WYSZKOLENIA PRZETRANSPORTOWANE DO IRAKU, A NASTĘPNIE PALESTYNY. TO TU Z ARMII WYGŁODZONYCH, WYCIEŃCZONYCH CHOROBAMI I NADLUDZKĄ PRACĄ TUŁACZY ZACZĘŁA SIĘ TWORZYĆ WYJĄTKOWA ARMIA.

W KOŃCU KWIETNIA 1942 ROKU PO PIERWSZEJ EWAKUACJI ODDZIAŁÓW POLSKICH Z ZSRR DO IRANU NACZELNY WÓDZ GEN. WŁADYSŁAW SIKORSKI ROZKAZAŁ UTWORZYĆ NA ŚRODKOWYM WSCHODZIE DWUDYWIZYJNY KORPUS POD DOWÓDZTWEM GEN. JÓZEFA ZAJĄCA (DOWÓDCA WOJSKA POLSKIEGO NA ŚRODKOWYM WSCHODZIE). JAKO PIERWSZA W JEGO SKŁAD WESZŁA PRZEORGANIZOWANA SAMODZIELNA BRYGADA STRZELCÓW KARPACKICH, WSŁAWIONA W WALKACH POD TOBRUKIEM. KTÓRA W POŁĄCZENIU Z PRZYBYŁYMI Z ZSRR 9 I 10 DYWIZJAMI PRZYJĘŁA NAZWĘ 3 DYWIZJI STRZELCÓW KARPACKICH POD DOWÓDZTWEM GEN. KOPAŃSKIEGO.

12 WRZEŚNIA GEN. SIKORSKI ZATWIERDZIŁ ORGANIZACJĘ EWAKUOWANYCH JEDNOSTEK WOJSKA POLSKIEGO W ARMIĘ POLSKĄ NA WSCHODZIE, UTRZYMUJĄC SPRAWOWANIE DOWÓDZTWA PRZEZ GEN. WŁADYSŁAWA ANDERSA. EWAKUOWANI Z ZSRR DROGĄ MORSKĄ Z KRASNOWODZKA DO PAHLEVI W IRANIE ŻOŁNIERZE PO PRZEJŚCIU KWARANTANNY PRZEWOŻENI BYLI DO IRAKU. GDZIE ARMIA POLSKA SKONCENTROWAŁA SIĘ W OKOLICACH KHANAQIN – QZIL RABAT NA PUSTYNI. TRUDNE WARUNKI KLIMATYCZNE NIE WPŁYWAŁY KORZYSTNIE NA POPRAWĘ ZDROWIA OCALONYCH Z „NIELUDZKIEJ ZIEMI” ŻOŁNIERZY. POMIMO TO PROWADZONE BYŁO INTENSYWNE SZKOLENIE POLSKICH JEDNOSTEK (W TYM NA TERENIE GÓRSKIM), A DO ICH GŁÓWNYCH ZADAŃ NALEŻAŁA OCHRONA PÓL NAFTOWYCH W IRAKU ORAZ PRZEŁĘCZY GÓRSKICH NA GRANICY IRANU I IRAKU PRZEZ ZAGROŻENIEM ZE STRONY WOJSK NIEMIECKICH.

W TOKU KOLEJNYCH PRZEKSZTAŁCEŃ Z DOTYCHCZAS ISTNIEJĄCYCH DYWIZJI UTWORZONO 5 KRESOWĄ DYWIZJĘ PIECHOTY. W KWIETNIU ARMIA POLSKA NA WSCHODZIE ZOSTAŁA PRZESUNIĘTA W REJON KIRKUKU. W ZWIĄZKU Z WIZYTĄ NACZELNEGO WODZA GEN. WŁADYSŁAWA SIKORSKIEGO NA ŚRODKOWYM WSCHODZIE W CZERWCU 1943 R. ODBYŁ SIĘ PRZEGLĄD ARMII POLSKIEJ NA WSCHODZIE, KTÓREGO EFEKTEM BYŁA DECYZJA O PRZEKSZTAŁCENIU JEJ W 2 KORPUS POLSKI I PRZENIESIENIE POLSKICH DYWIZJI DO PALESTYNY. OD 1942 R. W TYM KRAJU DZIAŁAŁY TAKŻE SZKOŁY JUNAKÓW I MŁODSZYCH OCHOTNICZEK ORAZ KURSY DLA POMOCNICZEJ SŁUŻBY KOBIET.

7 GRUDNIA 1943 R. ZAPADŁA OSTATECZNA DECYZJA WYSŁANIA 2 KORPUSU POLSKIEGO DO WŁOCH. TRANSPORT JEDNOSTEK POLSKICH Z PALESTYNY DO EGIPTU I DALEJ NA PÓŁWYSEP APENIŃSKI TRWAŁ DO LUTEGO 1944 R. TYM SAMYM „ARMIA TUŁACZY” MIAŁA PRZYSTĄPIĆ DO BEZPOŚREDNICH WALK NA FRONCIE WŁOSKIM.

PO PRZYBYCIU DO WŁOCH 2 KORPUS POLSKI ZOSTAŁ WŁĄCZONY W SKŁAD BRYTYJSKIEJ 8 ARMII DOWODZONEJ PRZEZ GEN. MONTGOMEREGO. PIERWSZE WALKI NA ZIEMI WŁOSKIEJ ODDZIAŁÓW POLSKICH MIAŁY MIEJSCE NA LINII FRONTU NAD SANGRO. BY NASTĘPNIE PO 3 NIEUDANYCH BITWACH INNYCH ODDZIAŁÓW ALIANCKICH O MONTE CASSINO PRZYSTĄPIĆ 12 MAJA 1944 R. DO SZTURMU O WZGÓRZA I OTWARCIE DROGI NA RZYM.

PO ZWYCIĘSKIEJ BITWIE O MONTE CASSINO 2 KORPUS UCZESTNICZYŁ W WALKACH NAD RZEKĄ CHIENTI, BY NASTĘPNIE PRZYSTĄPIĆ DO SAMODZIELNEJ OFENSYWY WYZWOLENIA WAŻNEGO STRATEGICZNIE PORTU MORSKIEGO — ANKONY. ROZPOCZĘŁA SIĘ ONA 17 LIPCA, A ODPOWIEDZIALNA BYŁA ZA NIĄ PRZEDE WSZYSTKIM 5 KRESOWA DYWIZJI PIECHOTY. JAKO PIERWSZE DO MIASTA PO JEGO WYZWOLENIU DZIEŃ PÓŹNIEJ WJECHAŁY ODDZIAŁY PUŁKU UŁANÓW KARPACKICH. PO LATACH NA CZEŚĆ TEGO WYDARZENIA GŁÓWNA ULICA MIASTA ZOSTAŁA NAZWANA IMIENIEM PUŁKU — VIA REGGIMENTO POLACCO „LANCIERI DEI CARPAZI”.

SUKCESY 2 KORPUSU OKUPIONE BYŁY WIELOMA POLEGŁYMI W WALCE ŻOŁNIERZAMI. NA ZIEMI WŁOSKIEJ POZOSTAŁY POLSKIE CMENTARZE WOJENNE NA MONTE CASSINO, W ANKONIE, BOLONII CZY CASAMASSIMA.

POMIMO STRAT OSOBOWYCH SŁUŻBA 2 KORPUSU MOGŁA BYĆ DALEJ KONTYNUOWANA M.IN. DZIĘKI TEMU. ŻE JEGO SZEREGI ZASILIŁO W POŁOWIE 1944 R. WIELU ŻOŁNIERZY —POLAKÓW WCZEŚNIEJ PRZYMUSOWO WCIELONYCH DO WEHRMACHTU Z TERENÓW POMORZA, WIELKOPOLSKI CZY ŚLĄSKA. W LICZBIE PRZESZŁO 26.000 STANOWILI ZNACZĄCE WSPARCIE DLA OSŁABIONYCH W WALKACH ODDZIAŁÓW. DOSTALI SIĘ ONI DO NIEWOLI ALIANCKIEJ I WYRAZILI CHĘĆ NATYCHMIASTOWEGO WYKORZYSTANIA ICH POTENCJAŁU BOJOWEGO W 2 KORPUSIE. W CELU OCHRONY ICH NA WYPADEK DOSTANIA SIĘ DO NIEWOLI NIEMIECKIEJ KAŻDY POSŁUGIWAŁ SIĘ PSEUDONIMEM W ZASTĘPSTWIE SWEGO PRAWDZIWEGO NAZWISKA.

NA PRZEŁOMIE SIERPNIA I WRZEŚNIA 1944 R. ODDZIAŁY 2 KORPUSU PRZEŁAMAŁY OPÓR NIEMIECKI  W PAŚMIE APENINÓW EMILIAŃSK1CH. POCZĄTEK ROKU 1945 PRZYNIÓSŁ DLA POLAKÓW TRAGICZNE WIEŚCI — POSTANOWIENIA KONFERENCJI WIELKIEJ TRÓJKI W JAŁCIE. POZBAWIENIE POLSKI DAWNYCH KRESÓW WSCHODNICH WPROWADZIŁO BARDZO NEGATYWNE NASTROJE W SZEREGI 2 KORPUSU. NIE BYŁO TO PRZYPADKOWE, BIORĄC POD UWAGĘ, ŻE POŚRÓD POLSKICH ŻOŁNIERZY — DAWNYCH ZESŁAŃCÓW I TUŁACZY —PRZEWAŻALI MIESZKAŃCY WSCHODNICH TERENÓW II RP. CZY ICH WALKA O WOLNĄ POLSKĘ MIAŁA JESZCZE SENS ? POMIMO PROTESTÓW RZĄDU POLSKIEGO NA UCHODŹSTWIE I SAMEGO GEN. ANDERSA POCZYNIONE POSTANOWIENIA MOCARSTW NIE MIAŁY ULEC ZMIANIE. JEDYNIE AUTORYTET GENERAŁA SPRAWIŁ, IŻ ŻOŁNIERZE POLSCY KONTYNUOWALI UDZIAŁ W WALKACH 8 ARMII.

OSTATNIĄ BITWĄ ROZEGRANĄ PRZEZ 2 KORPUS W II WOJNIE ŚWIATOWEJ BYŁA BITWA O BOLONIĘ,  W KTÓREJ SZCZEGÓLNIE WSŁAWIŁA SIĘ POLSKA ARTYLERIA. UPRZEDZAJĄC ŻOŁNIERZY AMERYKAŃSKIEJ 5 ARMII POLACY ZDOBYLI MIASTO NAD RANEM 21 KWIETNIA 1945 R. ZOSTALI ENTUZJASTYCZNIE PRZYJĘCI PRZEZ MIEJSCOWĄ LUDNOŚĆ. BYŁO TO PIĘKNE UKORONOWANIE DZIAŁAŃ ŻOŁNIERZY — TUŁACZY” DLA WOLNEJ POLSKI, DLA POKOJU NA ŚWIECIE.

JUŻ PO ZAKOŃCZENIU WOJNY W SZEREGI 2 KORPUSU WSTĄPIŁO SZEREG DAWNYCH WIĘŹNIÓW OBOZÓW JENIECKICH W NIEMCZECH, POWSTAŃCÓW WARSZAWSKICH WZIĘTYCH DO NIEWOLI NIEMIECKIEJ. ODDZIAŁY POLSKIE PRZEBYWAŁY WE WŁOSZECH DO 1946 R., BY NASTĘPNIE ZOSTAĆ PRZENIESIONE DO WIELKIEJ BRYTANII, GDZIE UTWORZONY ZOSTAŁ KORPUS PRZYSPOSOBIENIA I ROZMIESZCZENIA. WIELU ŻOŁNIERZY ARMII ANDERSA POZOSTAŁO NA EMIGRACJI. TYLKO NIELICZNI POWRÓCILI DO KRAJU POD RZĄDAMI SOWIETÓW, NARAŻAJĄC SIĘ NA REPRESJE I SZYKANY.

O LOSACH ŻYJĄCYCH JESZCZE W POLSCE I WIELKIEJ BRYTANII WETERANACH 2 KORPUSU BĘDZIE TO OPOWIEŚĆ….